کاشێرێک کە بێ ئینتەرنێت کار دەکات: بەڕاستی چۆن کار دەکات

«بێ ئینتەرنێت کار دەکات» لەسەر زۆر سندوق نووسراوە. واتای جیاوازی هەیە، و جیاوازییەکە لە کاتژمێر 6ی بەیانی ڕۆژی تاقیکردنەوەیەک دەردەکەوێت، کاتێک ئینتەرنێت لە زۆربەی عێراق بە خشتەی ڕاگەیەنراو دەکوژێنرێتەوە و یەکەم کڕیاری ڕۆژەکە لە بەردەم کاونتەر ڕاوەستاوە.

ئەم وتارە ڕوون دەکاتەوە کە لەناو داشنک (Dashing) چی ڕوودەدات کاتێک پەیوەندی دەپچڕێت، بە وردەکارییەک کە بتوانیت بەراوردی بکەیت لەگەڵ هەر سیستەمێکی تر، و ئەوەش دەنووسێت کە چی بێ ئینتەرنێت کار ناکات، چونکە ئەوە بەشێکە کە فرۆشیاران دەیشارنەوە.

بۆچی ئەمە لە عێراق لە هەر شوێنێکی تر گرنگترە

وەزارەتی گەیاندنی عێراق هەموو ساڵێک فەرمانی پچڕاندنی ئینتەرنێت لە هەموو وڵات لە کاتی تاقیکردنەوەکانی قوتابخانە دەدات؛ Internet Society Pulse زیاتر لە 80 پچڕانی لەو جۆرەی لە دوو ساڵی تا ئایاری 2025 ژماردووە، بە زۆری لە 6:00 تا 8:00ی بەیانی ڕۆژانی تاقیکردنەوە، لەگەڵ شەپۆلێکی دووەم لە کۆتایی ئاب و ئەیلوول. پچڕانە ڕۆژانەکانیش زیاد بکە، کارەبا، هێڵی دابینکەر، ڕاوتەر، و «ئینتەرنێت نییە» بۆ فرۆشگایەک سێشەممەیەکی ئاساییە.

سێ شت کە هەموویان «بێ ئینتەرنێت» ناودەبرێن

1. تەنها هەور لەگەڵ بازنەی چاوەڕوانی. ئەپەکە لاپەڕەیەکی وێبە کە بۆ هەر کردارێک لەگەڵ سێرڤەر قسە دەکات. کاتێک تۆڕ نەما، دوگمەی فرۆشتن چاوەڕێ دەکات. هەندێک بەرهەم لیستی بەرهەمەکان کاش دەکەن بۆیە شاشەکە زیندوو دەردەکەوێت، بەڵام فرۆشتنەکە ناتوانرێت پاشەکەوت بکرێت. بپرسە: «فرۆشتنەکە لە کاتی نەبوونی ئینتەرنێت لە کوێ هەڵدەگیرێت؟» ئەگەر وەڵامەکە «هەڵناگیرێت» بوو، ئەمە ئەو جۆرەیە.

2. سێرڤەرێکی ناوخۆیی لە فرۆشگا. کۆمپیوتەرێک لە ژووری پشتەوە بنکەدراوەکە بەڕێوە دەبات؛ کاشێرەکان بەسەر تۆڕی فرۆشگاکەدا لەگەڵی قسە دەکەن. ئەمە بەڕاستی بێ ئینتەرنێت کار دەکات، و هەموو تۆماری کارەکە لەسەر یەک هارد دیسکە، و باکئەپ تەنها ئەگەر کەسێک بیری بێت. لقی دووەم واتە دوورگەیەکی دووەم.

3. بێ ئینتەرنێت یەکەم. هەر کاشێرێک کۆگای ناوخۆیی خۆی هەیە لەوەی پێویستی پێیەتی (کەتەلۆگ، نرخ، سەبەتە) و ڕیزی خۆی لەوەی کردوویەتی (فرۆشتنەکان). سێرڤەر سەرچاوەی ڕاستییە، بەڵام کاشێر ئێستا پێویستی پێی نییە. کاتێک تۆڕ دەگەڕێتەوە، ڕیزەکە خۆکارانە بەتاڵ دەبێت. داشنک بەم شێوەیە کار دەکات.

لەناو داشنک چی ڕوودەدات، هەنگاو بە هەنگاو

پێش پچڕان. هەر جار کاشێر ئۆنلاینە کۆپی ناوخۆیی کەتەلۆگەکە نوێ دەکاتەوە (بەرهەم، بارکۆد، یەکە، نرخ، و ئاستی کۆگای لقەکە) لەناو بنکەدراوەی وێبگەڕەکە خۆی لەسەر ئامێرەکە (جیاواز لە کوکی و لە کاشێک کە وێبگەڕ ئازادە فڕێی بدات: ئەپەکە داوای هەڵگرتنی هەمیشەیی لە وێبگەڕ دەکات بۆ ئەوەی داتاکە دوای دووبارە دەستپێکردن و لە کەمی بیرگە بمێنێتەوە).

لە کاتی پچڕان. کاشێر سکان دەکات، داشکاندن دەکات، سەبەتە ڕادەگرێت و دەیگەڕێنێتەوە، پارە وەردەگرێت، پسوولەی 80 مم لە پەنجەرەی چاپکردنی سیستەمی کارپێکردنەوە چاپ دەکات. هەر فرۆشتنێکی تەواوبوو لە سندوقی دەرچوو لەسەر ئامێرەکە دەنووسرێت بە کلیلێکی بێهاوتا کە لەسەر کاشێر دروست دەکرێت. کۆگا لەسەر ئامێرەکە دەستبەجێ کەم دەکرێتەوە بۆ ئەوەی فرۆشتنی داهاتوو بڕی ڕاست ببینێت. هیچ شتێک لەسەر شاشە بە کاشێر ناڵێت چاوەڕێ بکە؛ ئاماژەیەکی بچووک نیشان دەدات «لەسەر ئەم ئامێرە پاشەکەوتکراوە، هێشتا بار نەکراوە».

کاتێک پەیوەندی دەگەڕێتەوە. سندوقی دەرچوو بە ڕیز بار دەکرێت. هەر فرۆشتنێک کلیلە بێهاوتاکەی وەک کلیلی دووبارەنەبوونەوە هەڵدەگرێت، بۆیە ئەگەر بارکردن لە نیوەدا بپچڕێت و دووبارە هەوڵ بدرێتەوە، سێرڤەر ئەو فرۆشتنە دەناسێتەوە کە پێشتر هەیەتی و دوو جار تۆماری ناکات. دوو سەد فرۆشتن لە کاتی دوو کاتژمێر پچڕاندا وەک دوو سەد فرۆشتن بە تەواوی دەگەن. کاتێک سێرڤەر پشتڕاستی دەکاتەوە، فرۆشتنەکە لە «لەسەر ئەم ئامێرە» دەچێتە «هاوکاتکراو»، و کۆگا و دەفتەرەکان بە وردی ئەوەن کە دەبوون ئەگەر فرۆشگاکە هەموو کاتێک ئۆنلاین بووایە.

ئەگەر ئامێرەکە پێش هاوکاتکردن دابخرێت. سندوقی دەرچوو لەسەر دیسکە؛ جاری داهاتوو کە ئەپەکە بە پەیوەندییەوە دەکرێتەوە بار دەکرێت. ئەگەر دوو تاب یان پەنجەرە کراوە بن، تەنها یەکێکیان لە یەک کاتدا ڕیزەکە بەتاڵ دەکات، بۆیە هیچ شتێک دوو جار نانێردرێت.

چی بێ ئینتەرنێت کار ناکات: بە ڕوونی

• ڕاپۆرتەکان، شاشەکانی ژمێریاری و داش (یاریدەدەری زیرەک) پێویستیان بە سێرڤەرە. کاشێر بەردەوام دەبێت لە فرۆشتن؛ داشبۆردی خاوەن چاوەڕێی پەیوەندی دەکات.
• لینکی پسوولەی واتساپ لەلایەن سێرڤەرەوە دروست دەکرێت، بۆیە فرۆشتنێکی بێ ئینتەرنێت کاتێک بار دەکرێت لینکی هاوبەشکردنی وەردەگرێت. پسوولەی کاغەز بە هەر حاڵ چاپ دەبێت.
• داخستنی شیفت ڕادەگیرێت تا فرۆشتنەکانی ئەو شیفتە هێشتا هاوکات نەکراون، و ئەمە بە ئەنقەستە. ڕاپۆرتی Z کە هەموو فرۆشتنێک لەخۆ ناگرێت لە ڕاپۆرتێکی درەنگ خراپترە.
• بەرهەمێکی نوێ کە هەرگیز بۆ کاشێر هاوکات نەکراوە ناتوانرێت بە بارکۆد بفرۆشرێت تا کاشێر یەک جار بە ئۆنلاینی بیبینێت.
• ئامێرەکە دەبێت داتای وێبگەڕەکەی بپارێزێت. «سڕینەوەی داتای گەڕان» لەسەر کاشێرێک کە فرۆشتنی هاوکاتنەکراوی هەیە تاکە ڕێگەی لەدەستدانیانە. داوای هەڵگرتنی هەمیشەیی دەکەین، و ئەپەکە ئاگادار دەکاتەوە کاتێک بیرگە نزیکە لە پڕبوون، بەڵام دوگمەکە هەیە.

چۆن بانگەشەی هەر فرۆشیارێک لە پێنج خولەکدا تاقی بکەیتەوە

1. شاشەی فرۆشتن بکەرەوە، پاشان وای فای لەسەر ئامێرەکە بکوژێنەرەوە.
2. سێ فرۆشتن بکە، یەکێک بە داشکاندن، یەکێک بە قەرز.
3. پسوولەیەک چاپ بکە.
4. ئەپەکە بە تەواوی دابخە. دووبارە بیکەرەوە: سێ فرۆشتنەکە دەبێت هێشتا لەوێ بن، وەک بارنەکراو نیشانکراو.
5. وای فای هەڵبکە. چاوەڕێ بکە. لیستی فرۆشتنی سێرڤەر بپشکنە: سێ فرۆشتن، هەر یەکێک یەک جار.

ئەگەر هەر هەنگاوێک شکستی هێنا، لە فرۆشگا زانیوتە، نەک لە بەیانی تاقیکردنەوە.

سەرچاوەکان

• Internet Society Pulse، Iraq to Shutdown Internet During 2025 Exam Period، https://pulse.internetsociety.org/en/blog/2025/05/iraq-to-shutdown-internet-during-2025-exam-period/
• NetBlocks، Iraq shuts down internet to prevent cheating in national science exams، https://netblocks.org/reports/iraq-shuts-down-internet-to-prevent-cheating-in-national-science-exams-gBLk94A4
• داشنک، بێ ئینتەرنێت کار دەکات، https://dashing.krd/ckb/features/offline